Mediateka
Szkoły na Wileńszczyźnie

Początek roku 1919. Litwa stała się osobliwym państwem – bez swojej stolicy historycznej; prawie 20 lat żyła nadzieją na jej odzyskanie. 1 września 1939 r. Niemcy napadły na Polskę, która okupowała Wilno. 10 października tegoż roku Litwa otrzymała Wilno z rąk Stalina. Odzyskawszy Wilno, Litwa straciła dużą część swego terytorium; Litwie zwrócono tylko jedną piątą Wileńszczyzny.

W 1935 r. na Wileńszczyźnie zamykane są litewskie szkoły, a zamiast nich planuje się otworzyć 100 polskich szkół na cześć Józefa Piłsudskiego. Setna – Szkoła Początkowa w Bezdanach. Z kolei czterdziesta szkoła w projekcie budowy stu szkół – to wileńska Szkoła Podstawowa na Lipówce, która wówczas nosiła imię J. Piłsudskiego. Był to na owe czasy najbardziej nowoczesny budynek w mieście; w szkole wdrożono novum – koedukację. W szkole zachował się autentyczny parkiet.
Zajrzyjmy do wilnianina dr. Juliusa Šalkauskasa, skauta morskiego, filozofa i pedagoga. Jego babcia, Barbora Goštautaitė, mówiła po polsku: „Julku, ty nie myśl, że my Polacy; choć rozmawiamy po polsku, wszyscy jesteśmy Litwinami“.

Wileńska szkoła powszechna na Antokolu (1930 r., arch. S. Narębski), z dwoma skrzydłami, przed wojną łączyła dwie szkoły: męską im. generała Lucjana Żeligowskiego i żeńską im. poety Władysława Syrokomli. Szkoły łączyła znajdująca się pośrodku wspólna sala gimnastyczna. Wejścia zdobią barokowe portale, przypominające portale w pałacu Sapiehów. Kompleks połączonych domów na Antokolu (1932 r., arch. F. Wojciechowski); kolonia urzędnicza. Budowa tego rodzaju domów mieszkalnych otwarła możliwość polepszenia warunków życiowych także ludziom o średnich zarobkach.
Co mówią ludzie
Z oka i z serca
dr Julius Šalkauskas,
syn Stasisa Šalkauskisa
Nawet ojciec w swoich zapiskach pisze, że Kowno było lepiej przygotowane na pełnienie roli stolicy, niż opanowane przez Polaków Wilno, gdyż Wilno było miastem prowincjonalnym i dla Polaków niezbyt ważnym.
dr Michał Pszczółkowski,
historyk architektury
Architekci moderniści sądzili, że nowatorstwo w architekturze zakłada łatwość opieki nad fasadą, dlatego na fasadzie Szkoły Podstawowej na Lipówce nie umieścili rzeźb, które by gromadziły kurz i brudy.
dr Kastytis Antanaitis,
historyk architektury z Kowieńskiego Uniwersytetu Technicznego
Średni wskaźnik analfabetyzmu w Polsce i na Litwie w 1923 roku był prawie taki sam – 33 %. W wojsku polskim, w odróżnieniu od litewskiego, w czasie walk o niepodległość co drugi żołnierz był niepiśmienny. Dlatego w wojsku uczono ich i strzelać, i czytać.
Jesteśmy zainteresowani twoją opinią.
Podziel się podniecenie, jeśli już masz w tym mieście